Het Wapen van Amsterdam

De brandschildering Het Wapen van Amsterdam is een ‘remake’ van de twee brandschilderingen die in 1671 werden opgeleverd bij de opening van de Oosterkerk aan de Amsterdamse Wittenburgergracht. De oorspronkelijke brandschilderingen hebben daar honderden jaren gehangen en dat is aan hun huidige staat af te lezen.

Een artistieke ode

Hoewel van oorsprong geen Amsterdammer, wilde ik toch – mede geïnspireerd door de woeste leeuwenkoppen op de oorspronkelijke ramen en de gebeurtenissen in de tijd waarin ze gebrandschilderd werden – graag een poging doen deze historische taferelen in hun oude grandeur te herstellen.

En dus ging ik op onderzoek uit, raadpleegde verschillende bronnen, sprak meerdere deskundigen en kreeg uiteindelijk toestemming om in het goed beveiligde depot van het Rijksmuseum in Lelystad de originelen van Het Wapen van Amsterdam te komen bezichtigen. Ik nam een groot aantal foto’s van beide ramen en ging vervolgens  in mijn atelier in Hoorn aan het werk om het origineel zo dicht mogelijk te benaderen.

Noem het een artistieke ode aan de stad waar ik een belangrijk deel van mijn leven heb doorgebracht en waar ik nog steeds woon – op een steenworp afstand van diezelfde Oosterkerk trouwens.

Het Rampjaar 1672

In 1672, één jaar na de oplevering van de oorspronkelijke brandschilderingen, ging het niet goed met (de voorloper van) ons land. Sterker nog, dat jaar staat bekend als het Rampjaar. De staatsgezinde raadspensionaris Johan de Witt en diens broer Cornelis werden in Den Haag door een woedende meute prinsgezinden vermoord en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd aangevallen door Engeland, Frankrijk én de bisdommen Münster en Keulen; schermutselingen die de aanzet vormden tot de Hollandse oftewel Frans-Nederlandse Oorlog die zeven jaar zou duren. Het was de tijd waarin ‘het volk redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos’ was en het luidde, mede door de kosten van de militaire verrichtingen, het einde van de Gouden Eeuw in.

Een van de originele brandschilderingen van het Wapen van Amsterdam
Een van de originele glas-in-loodramen met twee identieke brandschilderingen

Gevolgen voor de (brandschilder)kunst

Deze roerige tijd en de periode die daarop volgde zijn terug te zien aan de brandschilderingen uit de Amsterdamse Oosterkerk. Door de afnemende welvaart was er minder geld beschikbaar voor kunst en voor het behoud daarvan. Kunstenaars en vakbekwame ambachtslieden die tot dan toe moeiteloos de kost hadden verdiend gingen failliet of trokken weg uit Nederland. Door de algehele recessie bleek bovendien de populariteit van glas-in-lood en gebrandschilderde ramen tanende; een situatie die tot halverwege de achttiende eeuw zou voortduren.

Noodzakelijke restauraties in latere perioden werden onnauwkeurig gedaan of helemaal achterwege gelaten. Met alle gevolgen van dien voor de huidige staat van de oorspronkelijke ‘Wapen van Amsterdam’ schilderingen. In beide ramen zitten ruim honderd breuklijnen, sommige ruiten zijn weinig professioneel nageschilderd en onder de leeuwenkop rechts is een van de ruitjes simpelweg vervangen door eentje dat identiek is aan het ruitje ernaast (zie ook de afbeelding hiernaast).

Het heeft aardig wat tijd en energie gekost om een replica te vervaardigen die in mijn ogen beantwoordt aan het vakmanschap en de artistieke ambities van de oorspronkelijke, onbekende maker. Ik heb het er graag voor overgehad.

Hieronder een foto-reportage over Het Wapen van Amsterdam.

Video’s van het maken van het raam zijn te vinden op de pagina brandschilderen, waar de techniek van het brandschilderen kort wordt toegelicht.

Afbeelding van een zeer smalle lijn uit een brandschildering van glasatelier ruud harberts

Afbeelding van een zeer smalle lijn uit een brandschildering van glasatelier ruud harberts